چرا باید رمان بیست هزار فرسنگ زیر دریا را بخوانیم؟

رمان بیست هزار فرسنگ زیر دریا: سیاحتی جهانی زیر آب (Twenty Thousand Leagues Under the Seas: A World Tour Underwater)، رمانی کلاسیک، علمی تخیلی و ماجراجویی به قلم نویسنده‌ی پرآوازه‌ی فرانسوی، «ژول ورن» (Jules Verne)، است. این رمان برای نخستین‌بار به زبان فرانسوی و در سال 1870 چاپ شد و پس از دو سال برگردان انگلیسی آن هم در اختیار انگلیسی‌زبان‌ها قرار گرفت. از همان نخستین روز چاپ تا به امروز، بیست هزار فرسنگ زیر دریا تحسین همگان را برانگیخته و همچنان نوشته‌ای بی‌نظیر و شگفت‌انگیز به شمار می‌رود.

زیردریایی «ناتیلوس»، که در این رمان به نگاره درمی‌آید، بسیار از زمان خود جلوتر بود و ژول ورن با دیدن زیردریایی «پلونژر» انگیزه‌ی نوشتن رمان و آفریدن زیردریایی افسانه‌ای «ناخدا نمو» را پیدا کرد. رمان بیست هزار فرسنگ زیر دریا در کنار رمان‌های «دور دنیا در هشتاد روز» و «سفر به مرکز زمین»، یکی از برجسته‌ترین نوشته‌های ژول ورن به شمار می‌رود و از محبوبیت بالایی میان مردم سراسر جهان برخوردار است. به همین سبب، در این نوشته می‌خواهیم به شناساندن این رمان علمی تخیلی بپردازیم تا به کسانی که هنوز آن را نخوانده‌اند بگوییم چرا نباید بیشتر از این وقت هدر دهند و باید هر چه زودتر نوشته‌ی بی‌نظیر ژول ورن را بخوانند. در ادامه با پی‌اس آرنا همراه باشید.

   نام بیست هزار فرسنگ زیر دریا درباره‌ی درازای سفر شخصیت‌های رمان است و پیوندی به عمق دریا ندارد. بدین معنا که شخصیت‌ها مسافت بیست هزار فرسنگی را زیر دریاها طی کردند و با توجه به محتوای کتاب، عمق این سفر در نهایت 4 فرسنگ بوده است. این اشتباه به دلیل برگردان انگلیسی و فارسی است. برگردان دقیق نام فرانسوی، چیزی برابر با «بیست هزار فرسنگ در زیر دریاها» است و اشاره به هفت دریایی که شخصیت‌ها در آن سفر می‌کنند دارد. هر چند که فرسنگ هم یکای مناسبی برای «لیگ» (League) نیست و لیگ در کشورهای گوناگون، معنای گوناگونی دارد. ولی درهرگونه، لیگ در داستان ژول ورن برابر با 4 کیلومتر است و از این رو، فرسنگ را هم همان 4 کیلومتر تلقی می‌کنیم.

   داستان در سال 1866 رخ می‌دهد؛ هنگامی که کشتی‌های بسیاری از ملیت‌های گوناگون خبر از هیولایی دریایی می‌دهند، که گفته می‌شود شاید گونه‌ای از ناروال‌ها (شبه‌نهنگ تک‌شاخ) باشد. دولت ایالات متحده آمریکا گروهی را در شهر نیویورک ایجاد می‌کند تا به دریا سفر کرده و پس از پیدا کردن هیولا، آن را از بین ببرند. پروفسور «آروناکس»، یک زیست‌شناس دریایی فرانسوی که وظیفه بازگویی داستان را برعهده دارد، هنگام اعزام این گروه در شهر بوده و در لحظه‌ی آخر از او دعوت می‌شود تا راهی جست‌وجو برای هیولا شود. «ند لند»، یک شکارچی نهنگ و استاد نیزه‌ی آکج، به همراه خدمت‌کار وفادار آرانوکس که «کنسیل» نام دارد، هم همراهان دیگر این سفر به شمار می‌روند.

   این سفر از «منهتن» و با ناوچه‌ی آبراهام لینکلنِ نیروی دریایی آمریکا آغاز می‌شود و به جنوب «دماغه هورن» و سپس درون اقیانوس آرام می‌رسد. پس از جست‌وجویی پنج‌ماهه که سر از ژاپن درمی‌آورد، همسفران، هیولا را پیدا کرده و به او حمله می‌کنند، که نتیجه‌اش آسیب دیدن سکان ناوچه است. سه شخصیت بنیادین داستان به درون دریا می‌افتند و پس از تلاش و دست‌وپا زدن، روی خود هیولا قرار می‌گیرند و از آن بالا می‌روند، و بالاخره پی می‌برند این هیولا به‌راستی یک زیردریایی پیشرفته و آینده‌نما به نام ناتیلوس است. آن‌ها تا سپیده‌دم روی عرشه زیردریایی صبر می‌کنند، سپس دستگیر شده، وارد زیردریایی شده، و با سازنده‌ و فرمانده اسرارآمیز آن که «ناخدا نمو» نام دارد، آشنا می‌شوند.

   در ادامه‌ی رمان بیست هزار فرسنگ زیر دریا ، شاهد ماجراجویی‌های شخصیت‌ها درون ناتیلوس هستیم که به‌گونه محرمانه ساخته شده و اکنون دریاهایی را که خارج از دسترس دولت‌ها و کشورهای گوناگون هستند، می‌پیماید. ناخدا نمو که گویی در تبعیدی خودساخته غرق شده، دو انگیزه‌ی ویژه دارد: یکی جست‌وجو و عطش برای دانش علمی، و دیگری هم انتقام گرفتن از تمدن جهانی.

   نمو توضیح می‌دهد نیروی زیردریایی‌اش با برق برآورده می‌شود و می‌تواند از پس تحقیقات و سفرهای دریایی پیشرفته‌ای بربیاید. او همچنین به همسفران جدید می‌گوید به دلیل پی بردن به راز او، دیگر نمی‌تواند آن‌ها را آزاد کند و آن‌ها باید برای همیشه در زیردریایی باقی بمانند. پروفسور آروناکس و کنسیل دیوانه‌ی این زیردریایی و سفرهایی که پیش رو دارند شده‌اند، اما ند لند تشنه‌ی فرار است و حتا یک دم هم نمی‌تواند آن‌جا دوام بیاورد.

   در درازای داستان بیست هزار فرسنگ زیر دریا ، می‌توان فناوری‌های پیشرفته را، که همگی هوش و ذکاوت ژول ورن را به نگاره درمی‌آورند، دید. ژول ورن خواننده‌هایش را برای مدتی در زیر دریاها و ماجراجویی‌های ناتیلوس غرق می‌کند، آن‌ها را با پنداشت‌های آینده‌نگرش آشنا می‌کند، از موجودات عجیب‌وغریب، که در ژرفای دریاها روزگار می‌گذرانند، می‌گوید و به‌راستی مخاطبان‌اش را سرگرم می‌کند.

   پروفسور آروناکس و همراهان‌اش، و همچنین ناخدا نموی مرموز، ماجراهای جالب و شگفت‌آوری را تجربه می‌کنند و رویدادهای هیجان‌انگیز بسیاری برای‌شان رخ می‌دهد. در کل، همه‌ی نوشته‌های ژول ورن بدین‌گونه هستند و ماجراجویی‌های بی‌نظیری را بازگفت می‌کنند. پس بی‌گمان برای خواندن نوشته‌های پدر علمی تخیلی، هیچ نیازی برای روشن‌گری و «چراییِ» آن وجود ندارد!

   بیست هزار فرسنگ زیر دریا برگردان‌های فارسی بسیاری دارد و همچنین فیلم، انیمیشن و کمیک‌بوک‌هایی هم برپایه‌ی آن ساخته شده که می‌توانید آن‌ها را نیز در نظر داشته باشید. شوربختانه، «نشر جنگل» نسخه‌ی کامل این رمان را ندارد، پس اگر به دنبال خواندن برگردان انگلیسی‌اش هستید، هیچ راهی جز خواندن پی‌دی‌اف یا نسخه‌ی الکترونیکی آن نخواهید داشت.

   در آخر، اگر ژول ورن را می‌شناسید و رمان بیست هزار فرسنگ زیر دریا را نخوانده‌اید، پس می‌دانید بیشتر از این نباید وقت هدر دهید. اگر چیزی از ژول ورن نمی‌دانید هم باید بگوییم یکی از پرآوازه‌ترین و بهترین نویسندگان علمی تخیلی به شمار می‌رود، و افزون‌براین، اگر دیوانه‌ی داستان‌های عجیب‌وغریب علمی تخیلی هستید و به دنبال داستان‌های آینده‌نگری می‌گردید که افزون بر فناوری‌ها و موجودات ویژه، از خط داستانی و محتوای ژرف‌مند هم برخوردار هستند، حتما رمان بیست هزار فرسنگ زیر دریا را بخوانید.

   اگر پیشتر این رمان را خوانده‌اید، دیدگاه‌تان را با ما در میان بگذارید.