چرا باید کتاب های سرگذشت شاه کش را بخوانیم؟

سرگذشت شاه کش یکی دیگر از سری رمان‌های فانتزی پرتعدادی است که در دو دهه گذشته منتشر شده و به دست خوانندگان رسیده است، درست مثل دیگر آثار این ژانر دنیایی فانتزی و عجیب را شامل می‌شود و داستان قهرمان همه فن حریفش را برای مخاطب روایت می‌کند، اما سرگذشت شاه‌کش، درست برخلاف بسیاری از این آثار فانتزی، جادویی را در خودش پنهان کرده، جادویی که این سری را به کتاب‌هایی متمایز، متفاوت و منحصر به فرد تبدیل می‌کند.

پاتریک راتفوس (Patrick Rothfuss) یک نویسنده امریکایی است که در سال 2006 رمانی که مدتی طولانی را صرف نوشتن‌اش کرده بود، برای چاپ به انتشارات DAW Books سپرد و پس از یک سال، به یکی از مهم‌ترین نام‌ها در میان نویسندگان فانتزی تبدیل شد. کتاب او که به اسم «نام باد» (Name of The Wind) در سال 2007 منتشر شده بود، در واقع اولین کتاب از سه‌گانه‌ای که بعد‌ها سرگذشت شاه‌ کش (The Kingkiller Chronicle) نام گرفت، به حساب می‌آمد. نام باد با کسب جایزه کوئیل (Quill Award) – در بخش علمی تخیلی، فانتزی و وحشت – و بعد از آن دریافت جایزه الکس (Alex Award) درسال 2008 با سرعتی باورنکردنی به یکی از مهم‌ترین آثار ژانر فانتزی قرن 21 تبدیل شد و به دنبال آن، راتفوس که فقط یک کتاب نوشته بود، به شهرتی باورنکردنی رسید.

نام باد یا «روز اول از سرگذشت شاه کش»، رمانی فانتزی است که با زاویه دید سوم شخص روایت می‌شود، اما اکثر بخش‌های رمان، در حقیقت یک خودزندگینامه شفاهی است که کواث (Kvothe) شخصیت اصی داستان، آن را برای یک مورخ روایت می‌کند. به همین دلیل، می‌توان سه گانه سرگذشت شاه کش را در دسته عناوین فانتزی حماسی و فانتزی قهرمانانه قرار داد.

پس از استقبال باورنکردنی از نام باد و شهرت راتفوس، این نویسنده دومین رمان سه گانه را با نام  «ترس مرد فرزانه» (The Wise Man’s Fear) در سال 2011 به دست مخاطبان رساند. رمانی که دومین روز از خاطرات شفاهی کواث بزرگ‌تر (راوی داستان)‌ که در حال روایت کردن آن‌ها برای مورخ است را شامل می‌شود و داستان زندگی او را بلافاصله بعد از کتاب اول دنبال می‌کند. با وجود این که می‌توان نام باد را یک رمان فانتزی بزرگسالانه و جدی معرفی کرد، اما فضا و لحن کتاب دوم با وجود وفاداری به نام باد، تاریک‌تر و بزرگسالانه‌تر است و قهرمانش را با چالش‌هایی دشوارتر رو به رو می‌کند. خوشبختانه با وجود اینکه ترس مرد فرزانه روایت کننده سال‌های نوجوانی قهرمانش است، به کلیشه‌های رمان‌های «نواجوان بزرگسال» گرفتار نشده و به جای ایجاد چالش‌های نوجوانانه ساختگی، سراغ موضوعات مهم‌تر گذر از سنین نوجوانی و رسیدن به بزرگسالی می‌رود.

سه‌گانه سرگذشت شاه کش روایت کننده داستان کواث، مرد جوان ماجراجو و نوازنده‌ای است که برخلاف قهرمانان معمول دنیاهای فانتزی، چندان به فکر نجات دنیا نیست و در قدم اول قصد دارد حداقل از گرسنگی تلف نشود. اما تمایز قهرمان داستان‌های راتفوس به فقر خلاصه نمی‌شود، راتفوس درست مثل دیگر نویسندگان ژانر فانتزی، قهرمانی با ویژگی‌ها و توانایی‌های منحصر به فرد خلق می‌کند که در نگاه اول فردی همه‌فن حریف و شکست ناپذیر به نظر می‌رسد. کواث به شدت باهوش است و همه چیز را با سرعتی باورنکردنی می‌آموزد، او درست مثل نویسنده کتاب، به واسطه یک کار بزرگ و به یادماندنی، در مدتی کوتاه مشهور می‌شود، شهرها را به آتش می‌کشد و با اژدهایی خطرناک مبارزه می‌کند، اما دردسرهایی از جنس مردم عادی هم دارد. این قهرمان منحصر به فرد، درست مثل انسان‌های عادی در زمان شهرت مغرور می‌شود، زود عصبانی شده و در اکثر مواقع به واسطه اعتماد به نفس بیش از حدی که دارد، خودش و اطرافیانش را به دردسرهای بزرگ گرفتار می‌کند و دشمنان بزرگی می‌تراشد. تکیه راتفوس به ويژگی‌های منفی شخصیت اصلی داستان، باعث شده که او با وجود توانایی‌های منحصر به فرد و استثنایی، به شخصیتی قابل درک و واقعی تبدیل شود. همچنین سبک روایی داستان، یعنی روایت شدن داستان کتاب‌ها به سبک یک خودزندگینامه شفاهی، این امتیاز ارزشمند را در اختیار نویسنده قرار داده تا احساسات کواث بزرگ‌تر که در حال روایت داستان‌هایی از گذشته‌است را هم به مخاطب تزریق کند. به این ترتیب، راتفوس هم فاصله میان کواث جوان و بزرگ را با مخاطب کم می‌کند و هم به واسطه نظرهای کواث بزرگ‌تر (راوی داستان) تعلیق و در عین حال طنزی باورنکردنی را به قصه‌اش اضافه می‌کند.

اما شاید مهم‌ترین ویژگی سه گانه سرگذشت شاه کش را بتوان موضوع اصلی آن دانست. داستان‌های فانتزی حماسی معمولا سراغ نبردهایی عظیم میان خیر و شر می‌‌روند، اما راتفوس با زیرکی و به واسطه روایت‌کردن داستان از نگاه شخصیت اصلی، دنیا و قصه‌اش را با رشد شخصیت اصلی و به وسیله مواجهه او با بخش‌های مختلف دنیا و کشف رازهای جدید، به مخاطب نشان می‌دهد و به این ترتیب نبرد عظیم میان خیر و شر را به نبردهای کوچک اما مهم میان نیروهایی که لزوما خیر یا شر نیستند تبدیل می‌کند و مخاطب را همواره تشنه نگه می‌دارد. دنیای او پر از رازهایی عجیب و باورنکردی است که سوالات بسیاری برای مخاطبان ایجاد کرده است، مخاطب‌هایی که دانسته‌هایشان درست به اندازه کواث جوان (و نه راوی داستان) است و دقیقا همراه با او در دنیای فانتزی راتفوس پیشروی می‌کنند. راتفوس در کنار شیوه روایی منحصر به فرد، به شکلی هوشمندانه قصه‌ها، افسانه‌ها و ترانه‌های بسیاری را در طول رمان‌ها و از زبان شخصیت‌های مختلف روایت می‌کند، افسانه‌هایی که هریک نقشی حیاتی در روایت اصلی رمان‌ها دارند اما در نگاه اول صرفا یک قصه سرگرم کننده به نظر می‌رسند و ترانه‌هایی که روی پیوند ناگسستنی کواث با موسیقی تاکید می‌کنند. زیرکی راتفوس در روایت چندقصه تو در تو و گنجاندن تاریخچه رویدادهای جهانش درون قصه‌های کوچک‌تر، باعث شده که مخاطب به طور ناگهانی با جهانی بزرگ مواجه نشود. در حقیقت راتفوس با این ترفند منطق جهانش را به بهترین شکل ممکن به مخاطب منتقل کرده و او را درگیر دنیایی می‌کند که عمیق، واقعی و باورپذیر به نظر می‌رسد. دنیای راتفوس علاوه بر عمق و تاریخچه‌ای دقیق میزبان یکی از پیچیده‌ترین و زیباترین سیستم‌های جادو در میان آثار فانتزی است که با تکیه نویسنده به عنصر اقتصاد، با شرایط مالی شخصیت اصلی در طول رمان پیوند خورده تا جادو را بیشتر از افسانه به یک پیشه و علم تبدیل کند.

با این همه، سری رمان‌های سرگذشت شاهکش، بدون قلم استثنایی راتفوس و تسلط عالی او روی زبان انگلیسی ممکن نبود. نثر راتفوس در رمان‌های نام باد و ترس مرد فرزانه، شاعرانه و آهنگین است، روایت اول شخص کواث بزرگ‌تر (راوی) با رازآلودگی خاصی پیوند خورده که در تک تک کلمات رمان تزریق شده و طنزی تمسخر آمیز و ظریف نسبت به اعمال کواث جوان در خود دارد که کمی از غم و فضای سنگین داستان می‌کاهد و مخاطب را با ظرافت و زیبایی‌اش شگفت زده می‌کند.

متاسفانه ترجمه‌های موجود در کشور از این رمان‌ها، نه تنها در انتقال نثر کم‌نقص راتفوس ناتوان بوده‌اند، بلکه در مواقع بسیاری به رمانی که پرشده از قصه‌ها و ترانه‌هایی بی‌نظیر لطمه وارد کرده‌اند. همچنین به رسم بسیاری از ترجمه‌های فانتزی در کشور، اشتباهات فاحشی در نحوه تلفظ کلمات در ترجمه‌های فارسی به چشم می‌خورد که تجربه لذت بخش خواندن کتاب‌های سرگذشت شاهکش را به طور کلی از میان می‌برند. به همین دلیل در میان ترجمه‌های چاپ شده از این اثر نمی‌توان نسخه‌ای مناسب یافت، اما خوشبختانه گروه دوران اژدها، این سری از رمان‌ها را با ترجمه‌ای روان و با نهایت وفاداری به نثر شاعرانه پاتریک راتفوس منتشر کرده که به صورت دیجیتالی عرضه شده است. همچنین اگر قصد دارید که سری سرگذشت شاهکش را به زبان انگلیسی بخوانید می‌توانید این کتاب‌ها را از نشر جنگل خریداری کنید.

راتفوس بعد از نوشتن دومین کتاب سه‌گانه سرگذشت شاه کش، در سال 2014 رمان کوتاهی با نام The Slow Regard of Silent Things منتشر کرد که ماجرای چند روز از زندگی اوری (Auri) یکی از شخصیت‌های سه‌گانه را به شیوه‌ و نثری متفاوت روایت می‌کند. این رمان کوتاه در کنار برخی داستان‌های کوتاه دیگر، مثل داستان کوتاه The Lightning Tree با محوریت شخصیت بست (Bast) – شاگرد کواث در مهمانخانه – آخرین آثار منتشر شده از او در دنیای سرگذشت شاه کش است و کتاب سوم سری که فعلا با نام «دروازه‌های سنگی» (Doors of Stone) شناخته می‌شود، پس از گذشت 9 سال از انتشار دومین رمان سری، هنوز به دست مخاطبان نرسیده است.

البته راتفوس در طول این سال‌ها آثار دیگری منتشر کرده و در کنار آن‌ها خبر از فروش حق ساخت فیلم سینمایی و سریالی براساس رمان‌هایش داده است. طبق شایعات منتشر شده، سم ریمی کارگردان سری فیلم‌های Spider-Man وظیفه کارگردانی فیلم سینمایی سرگذشت شاه کش را برعهده دارد و لین مانوئل-میراندا تهیه کننده و کارگردان نمایش شگفت انگیز همیلتون، در مقام سازنده سریال این سری ایستاده است.

در نهایت ویژگی‌های مثبت و منحصر به فرد سری سرگذشت شاه کش، از نثر شگفت‌آور راتفوس گرفته تا داستانی که به جای شگفت‌زده کردنتان با وسعت، با عمق بی‌نظیرش گرفتارتان می‌کند، سری سرگذشت شاه کش را به یکی از مهم‌ترین آثار فانتزی اخیر تبدیل کرده است. اثری که خواندن آن به همه طرفداران ژانر فانتزی توصیه می‌شود. پس اجازه ندهید چاپ نشدن کتاب سوم، فرصت سفر به دنیایی شگفت‌آور و همراهی با یکی از باورپذیزترین و واقعی‌ترین شخصیت‌های فانتزی را ازشما بگیرد.