نقد و بررسی انیمه Belle

مامورو هوسودا (Mamoru Hosoda) کارگردانی ژاپنی است که اثر ناموفق ندارد. انیمه‌های Mirai ،Wolf Children و The Girl Who Leapt Through Time گواه این حرف هستند. این کارگردان موفق ده سال است که استودیویی به نام Chizu (چیزو) را اداره می‌کند. استودیو چیزو چندی پیش اعلام کرد که هوسودا در حال کار روی انیمه‌ی جدید خود با نام (Belle (Ryu to Sobakasu no Hime است. قرار بود انیمه Belle در تابستان ۲۰۲۱ در ژاپن همزمان با سالگرد ده سالگی استودیو در تابستان اکران شود که این اتفاق افتاد.

داستان انیمه سینمایی Belle بی‌شباهت به تجربه‌های روزمره ما نیست. اگر این متن را می‌خوانید یعنی به نحوی با اینترنت و فضای مجازی آشنایی دارید، بنابراین انیمه Belle برای شما داستان غریبی ندارد. انیمه Belle درباره دختر نوجوان حاشیه‌نشینی است که با مشکلات زیادی دست‌وپنجه نرم می‌کند. او با برنامه‌ای به نام U آشنا می‌شود که در آن هر شخص آواتاری بر طبق خصوصیات درونی و ویژگی‌های بیومتریکش دارد. «سوزو»، از یک دختر خجالتی و غمگین در این دنیا، تبدیل به خواننده‌ای مشهور به نام «بل» می‌شود. روزی در یکی از کنسر‌ت‌هایش در فضای مجازی، شخصی به نام «اژدها» اجرای او را به هم می‌زند. اژدها در این دنیا یک مجرم است و «عدالت‌جویان» به دنبال او هستند تا از هویت واقعی او پرده‌برداری کنند. بل در پی اژدها می‌رود. او سعی می‌کند تا با این دیو ارتباط برقرار کند و از او بپرسد چرا این‌قدر خشمگین است.

در اصل انیمه Belle اقتباسی از داستان «دیو و دلبر» است، اما هویت مستقل خود را حفظ می‌کند. شما انتظار پیچش‌های داستانی آن را ندارید و در خیلی از بخش‌های این انیمه ممکن است شوکه شوید. از طرفی تنها داستان نیست که پر از پیچ و خم است، بلکه شخصیت‌های داستان هم آن‌طور که به نظر می‌رسند، ساده نیستند.

هوسودا از کارگردانانی است که رویه شخصیت‌پردازی معمول انیمه‌های ژاپنی را نمی‌پسندد. چندی قبل از اکران انیمه Belle، او در مصاحبه‌ای که در استودیو چیزو داشت به این نکته اشاره کرد. هوسودا معتقد است که زن و زنانگی در انیمه بیش از اندازه کلیشه‌ای است. غالب شخصیت‌های زن انیمه‌ها شخصیت‌هایی ضعیف و محتاج با جاذبه جنسی هستند. این شخصیت‌ها در دنیای فانتزی زندگی می‌کنند، نه در واقعیت، اما هوسودا با دانستن این موضوع همچنان تاکید دارد که این دیدگاه در نهایت تصور ما را از زنان واقعی تغییر خواهد داد. او در تمام سال‌های فعالیت خود تلاش کرده است تا کلیشه‌های جنسیتی را بشکند و به شخصیت‌ اصلی زن انیمه‌هایش عمق بیشتری ببخشد. البته شاید فکر کنید مثلا این کارگردان مدل زنانگی آثار میازاکی را می‌پسندد، اما هوسودا صراحتا بیان می‌کند که با این موضوع مشکل دارد. این هم یکی از دلایلی است که باید اثر جدید هوسودا را ببینید. زن دنیای هوسودا در دنیای انیمه بی‌نظیر است.

جدای از داستان کلاسیک دیو و دلبر، انیمیشن ساخته دیزنی را احتمالا همه کسانی که این نقد را می‌خوانند، دیده‌اند زیرا هم انیمیشن آن از بهترین‌های دیزنی است و هم چندین بازسازی از روی داستان آن ساخته شده. اما باید یک سوال مهم از این سری داستان‌ها بپرسیم: آیا با روایتی فمنیستی مواجه هستیم یا نه؟ در داستان دیزنی، داستان بل تک روایتِ زنانه نیست. هر چه‌قدر هم که دیزنی تلاش می‌کند او را در حالی نشان بدهد که از اجبار فرار کرده و به سوی عشق می‌رود، باز هم داستان بل وابسته به مردان دیگر است. شاید بتوان انیمیشن دیزنی را دید متفاوتی نسبت به مساله روایت زنانه دید، اما بل همچنان هویت مفعولی دارد. همچنین، اگر فمنیسم را سوبژکتیویته زنانه تعریف کنیم، نه صرفا فاعلیت زنانه، متوجه می‌شویم دیزنی اصلا در راستای این تعریف حرکت نمی‌کند.

داستان بازسازی‌شده سینمایی بل با بازی «اما واتسون» هم باز با انواع دیگری از تایید مردسالاری مواجه است. اما واتسون حتی فیلم را به گلوریا استاینم، فمنیست مشهور، نشان می‌دهد و از او تاییدیه می‌گیرد. هرچند که منتقدان نظر دیگری دارند؛ آ‌ن‌ها معتقدند بل همچنان به خاطر خدماتی که انجام می‌دهد، تعریف می‌شود و بعضی از صحنه‌های فیلم نشانه‌هایی از سندرم استکهلم را نشان می‌دهند. بازسازی دوباره دیو و دلبر با این همه نظر منفی نسبت به اصل داستان آن، کار سختی به نظر می‌رسد اما هوسودا همان کسی است که بل را از حصار مردسالاری رها کرد. روایت او قطعا یک روایت فمنیستی است. اگر می‌خواهید بدانید چه داستانی در سینما را فمنیستی تلقی می‌کنیم، مطلب «چه مواردی باعث می‌شوند تا یک فیلم فمنیستی تلقی شود» را در پی اس آرنا بخوانید.

هوسودا درباره شخصیت‌پردازی سوزو یا همان بل می‌گوید در داستان کلاسیک، دیو دارای شخصیتی دوگانه است و او می‌خواسته به بل هم همین دوگانگی را بدهد. چه جایی بهتر از تقابل دنیای مجازی و واقعی برای نشان دادن این دوگانگی؟ بل در دنیای واقعی شخصیتی دارد که می‌خواهد آن را بپوشاند. او در دنیای واقعی دختری دبیرستانی است که می‌خواهد به هر طریقی که می‌تواند خودش را بپوشاند. این شخصیتی است که او نمی‌خواهد باشد، اما دنیای مجازی U به او این امکان را می‌دهد که تغییری ایجاد کند. او ظاهر جدیدی پیدا می‌کند و به محض ورود به این دنیا آواز می‌خواند، اما همه این‌ها یه این معنی نیست که او دیگر سوزو نیست.

دیو هم مثل داستان اصلی دیو و دلبر، شخصیتی دوگانه دارد. یک روی شخصیت او، آواتاری است که در دنیای مجازی U وجود دارد. روی دیگر شخصیتش هم پسربچه‌ای آزاردیده است، اما در داستان اصلی بل با یک‌رنگی خود با دیو ارتباط برقرار می‌کند. در داستان هوسودا قضیه کمی متفاوت است. بل با اژدها در شرایطی ملاقات می‌کنند که هر دو در دنیای مجازی U قرار دارند، بنابراین هر دو حتی نمی‌دانند فرد مقابل چه قیافه‌ای دارد یا در دنیای واقعی چه کسی است.

این انیمه علاوه بر داستان‌پردازی و زاویه نگاه مناسب، از سبک انیمیشن‌سازی نامتداولی برخوردار است. به طور عادی انیمه با فریم‌های به‌هم‌چسبیده ساخته می‌شود. این فریم‌ها نیز با دست نقاشی می‌شوند. فریم‌های اصلی توسط انیماتورهای اصلی و فریم‌های میانی که نقش نرم کردن حرکات را برعهده دارند، توسط انیماتورهای میانی کشیده می‌شوند. انیمه Belle ساختار پیچیده‌تری دارد. البته، ما هنوز نمی‌دانیم ساخت آن با چه ابزارهایی صورت گرفته است، اما با توجه به استایل هنری انیمه Belle شاید بتوان راجع به آن حدس‌هایی زد.

اولین نکته قابل‌توجه در سبک هنری انیمه Belle، حرکات بدنی شخصیت‌های آن است. دهان شخصیت‌های اصلی مانند بل علاوه بر بالا و پایین حرکاتی متمایل به چپ و راست هم دارند. حرکت انگشتان و مچ دست هم نرم‌تر از حالت معمول انیمه‌های کشیده‌شده با دست است. دقیقا نمی‌دانیم آیا از مدل لایواکشن برای ساخت انیمه Belle استفاده شده یا نه، اما این نکته واضح است که در ساخت این انیمه بیشتر از کامپیوتر استفاده شده است تا دست. همچنین نورپردازی آن هم با توجه به ریزبینی بسیار زیاد، احتمالا توسط کامپیوتر تنظیم شده است. پس انیمه Belle را می‌توان از نسل انیمه‌های جدید کامپیوتری دانست.

در حالت عادی طرفداران انیمه چندان موافق کامپیوتری شدن آن نیستند، اما هوسودا هم از آن دست کارگردانانی نیست که نظر طرفداران را بر کیفیت کار ارجح بداند. مخصوصا که او در مصاحبه‌ای، انیمه Belle را همان انیمه‌ای معرفی کرد که همیشه می‌خواسته است بسازد. از طرفی هوسودا بر خلاف سایر کارگردانان ژاپنی که تمایل دارند با سایر ژاپنی‌ها کار کنند، برای ساخت دنیای مجازی U و شخصیت بل از جین کیم (Jin Kim)، تام موور (Tomm Moore) و راس استوارت (Ross Stewart) استفاده کرد. جین کیم روی دو پروژه بزرگ سینمایی در دیزنی کار کرده است: موآنا و فروزن. بنابراین، بی‌دلیل نیست که شخصیت بل به شخصیت‌های جدید دیزنی شباهت دارد.

انیمه Belle اگر بخواهد در دسته‌ای از انیمه‌ها قرار بگیرد، با Your Name ،Weathering with You و A Silent Voice در یک‌جا قرار می‌گیرد. این نوع از انیمه‌ها با مفاهیم فراگیر سروکار دارند و برایشان چندان ژاپنی بودن یا نبودن مخاطب مهم نیست. انیمه Belle همانند همه این انیمه‌ها وابسته به فرهنگ ژاپن نیست و هر کسی می‌تواند بدون داشتن پیش فرضی از آن، از این انیمه زیبا لذت ببرد؛ همان‌طور که بینندگان آن در جشنواره فیلم کن ۱۴ دقیقه به افتخارش دست زدند. البته این به این معنا نیست که مخاطب غیر ژاپنی از انیمه‌های اصیل ژاپنی لذت نمی‌برد، بلکه منظور این است که انیمه Belle روی احساسات و تجربیات فراگیر انسان‌ها دست می‌گذارد و برای همین هم با این انیمه‌ها می‌توانیم ارتباط بیشتری برقرار کنیم.

انیمه Belle پر از نکات مثبت است، اما به هر حال نمی‌توان ضعف و کاستی آن را هم نادیده گرفت. یکی از بزرگ‌ترین ضعف‌های انیمه Belle، نکات اضافه‌ای است که دلیلی برای بودن آن‌ها در انیمه نیست. برای مثال، آفرینندگان دنیای U در آغاز انیمه اشخاصی بی‌هویت معرفی می‌شوند و چندین بار دیگر هم در دنیای U نام آن‌ها برده می‌شود و ما انتظار داریم آن‌ها را ملاقات کنیم، اما هرگز این اتفاق نمی‌افتد. علاوه بر این، ابزارهایی که عدالت‌جویان برای مجرمان U به کار می‌برند هم تاریخچه نامشخصی دارند. این خلاهای داستانی پررنگ هستند، اما خللی در روند داستان ایجاد نمی‌کنند. انیمه Belle دچار یک سری مشکلات فنی هم هست. در صحنه‌هایی از انیمه، با نورپردازی‌های کوچک مثلث‌شکل روبه‌رو می‌شویم. این می‌تواند به این معنا باشد که خیلی از فرآیندهای ساخت انیمه، به صورت اتوماتیک و توسط کامپیوتر صورت گرفته است. درست است که بردن انیمیشن در کامپیوتر حرکات آن را واقعی‌تر می‌کند، اما باید در نظر داشته باشیم که دنیای انیمه، رئال نیست.

حتی با وجود این چند ضعف کوچک در این انیمه، نمی‌توان گفت با اثر ضعیفی رو‌به‌رو هستیم. مطمئن باشید که داستان، شخصیت‌پردازی و موسیقی زیبای این انیمه شما را پس از اتمام آن، مجبور به تماشای دوباره خواهد کرد.

بیشتر بخوانید:

• بهترین انیمیشن های 2022 | 20 انیمیشن برتر سال 2022
• بهترین انیمه های اکشن | 20 انیمه اکشن برتر تاریخ
• بهترین انیمه‌ های سینمایی تاریخ | لیست 20 انیمه سینمایی تماشایی و برتر تاریخ