بهترین کتاب های نیل گیمن | دنیایی متفاوت در ژانر فانتزی

برای هر نویسنده‌ای روزی فرا می‌رسد که آثار او بررسی و رتبه‌بندی شود. امروز نوبت به نیل گیمن (Neil Gaiman) رسیده و امیدوارم که او از بابت رتبه‌بندی آثارش شگفت‌زده شود. اما در مورد بهترین کتاب های نیل گیمن چگونه می‌توان نظر داد، در حالی‌ که هر کدام از آثار او نسبت به دیگر نوشته‌هایش، از لحاظ فرم و محتوی متفاوت است. جالب آن‌که با تمام تفاوت‌ها، نوشته‌های او گویای ذات نویسندگی‌اش است. لازم به ذکر است که در بررسی انجام شده، کتاب‌های او در حوزه کودکان حذف شده و بیشتر، کتاب‌های مطرحش مانند «کورالاین» در لیست قرار گرفته است. به همین ترتیب،‌ نوشتار غیر داستانی گیمن نیز در این بررسی کنار گذاشته شده است. همان‌طور که گفته شد، نیل گیمن فقط کتاب‌های خوب نوشته است و به همین جهت، رتبه‌بندی آثار او کار حقیقتا دشواری است. به هر حال، در ادامه سعی شده بهترین کتاب های نیل گیمن ارائه شود:

دنیای میانی (InterWorld)

این سه‌گانه که با همکاری مایکل ریوز (Michael Reeves) نوشته شده، مربوط به رده سنی نوجوانان است، اما بازخورد مخاطبان نشان داده که برای تمامی سنین می‌تواند سرگرم‌کننده و جذاب باشد. زمینه‌ این رمان از عناصر داستان‌های علمی‌تخیلی بهره گرفته و از این بابت، بیشتر شبیه به تفکرات مایک ریوز بوده است. داستان این سه‌گانه از آن‌جا نشأت می‌گیرد که جوی هارکر که یک دانش‌آموز دبیرستانی است،‌ یک روز گم می‌شود. او آن‌چنان گم می‌شود که در واقع در ابعادی دیگر و در عالمی متفاوت خود را پیدا می‌کند. در ابعاد جدید، او نسخه‌های دیگری از خود را مشاهده می‌کند و البته در جهان‌های موازی،‌ شرایط و اتفاقات سرگرم‌کننده‌ای برای او به‌وجود می‌آید. مطالعه‌ این سه‌گانه، جذابیت‌های بسیاری دارد اما این که تصور کنید این رمان که یکی از بهترین کتاب های نیل گیمن است،‌همانند دیگر آثار اوست، چندان ایده‌ی درستی نیست. شاید به این علت که این رمان چندان به سبک آثار و امضای نیل گیمن شباهتی ندارد.

 

دود و آینه‌ها (Smoke and Mirrors)

خلاقیت نیل گیمن بدون اغراق در آثار مربوط به داستان‌های کوتاه او شکوفا شده است. کتاب «دود و آینه‌ها»، اولین مجموعه داستان رسمی و چاپ شده از او است، هرچند که پیش از این چندین اثر کوتاه از او در نشریات و مطبوعات محلی چاپ شده بود. در این مجموعه، داستان‌ها و اشعار فوق‌العاده‌ای وجود دارد که از جمله آن‌ها می توان به «پلِ ترول» که بازنویسی خواندنی از داستان «سه بز بیلی» است، اشاره کرد. اما دود و آینه‌ها، ‌به طور کلی، فراز و نشیب بیشتری نسبت به سایر مجموعه‌های بعدی نیل گیمن داشته و به همین جهت فرای آن‌که اثری درخور است،  بلکه می‌توان گفت که از بهترین کتاب های نیل گیمن به حساب نمی‌آید.

 

اساطیر نورس (Norse Mythology)

نیل گیمن بارها و بارها در آثارش (به خصوص در دو مجموعه‌ «مرد شنی» و «خدایان آمریکایی») با خدایان نورس درگیر بوده است. در هر دو اثر ذکر شده، او از شخصیت‌های قدرتمند خداگونه در آثارش به منظور دستیابی به اهداف مدنظر خود جهت پیش‌برد داستان استفاده کرده و آن‌ها را با دیگر عناصر فانتزی در هم آمیخته است. در جدیدترین اثر خود با نام «اساطیر نورس» نیز دست به این کار زده و داستان اسطوره‌هایی مانند «تور»، «اودین» و «لوکی» را با حفظ شخصیت‌های افسانه‌ای‌شان در کتاب‌های قدیم، به صورت به روزتری روایت کرده است. در واقع داستان‌ها به شیوه‌ هنرمندانه‌ای نوشته شده و با چرخشی منحصر به فرد، از زبان نیل گیمن بازگو می‌شوند.

 

پسران آنانسی (Anansi Boys)

اگر این اثر را هر نویسنده‌ دیگری به جز گیمن نوشته بود، پسران آنانسی نمی‌توانست یک رمان پنج ستاره‌ی حرفه‌ای باشد. داستان این رمان خانوادگی مربوط می‌شود به چارلی نانسی چاق و پدرخوانده حقه بازش. این اثر تمامی نشانه‌های یک داستان استاندارد با امضای نیل گیمن را به همراه دارد. البته این اثر نیز در مقایسه با داستان‌هایی از جمله «خدایان آمریکایی» نمی‌تواند به عنوان بهترین کتاب‌ نیل گیمن به حساب آید. در هر صورت،‌ خواندن این رمان عالی، بدون قیاس با سایر آثار مشابه این نویسنده که کمی از این اثر قوی‌تر هستند، می‌تواند بسیار سرگرم‌کننده باشد.

 

هشدار (Trigger Warning)

جدیدترین مجموعه داستان کوتاه او که می‌توان آن‌را از بهترین کتاب های نیل گیمن دانست، یک اثر به شدت دلهره‌آور و پر هرج و مرج است. این اثر از این بابت شبیه به داستان «حقیقت، یک غار در کوه‌های سیاه است» است که پیرامون طمع و آز و کیفرِ آن نوشته شده است. همچنین در داستان «اورنج» و به طور کلی در داستان‌هایی مشابه با آن، معمولا شخصی در حال روایت واقعه‌ای است که نهایتا قرار است حال شما را خراب کند و جالب این‌که در این امر، موفق هم می‌شود.

 

اقیانوس انتهای جاده (The Ocean at the End of the Lane)

یک رمان شیرین و عمیق در مورد عجایب دوران کودکی، که دو مولفه‌ی اصلی بیشتر داستان‌های کوتاه گیمن را داراست: اول، روایت مالیخولیایی و دوم، جادوی عقب‌گرد به گذشته. شاید به همین جهت است که شخصیت اصلی داستان را یک فرد بریتانیایی میان‌سال بر عهده دارد که به خانه‌ دوران کودکی خود بازگشته است. همچنین، احتمالا به همین خاطر از لتی همتستک، دختری کاریزماتیک با قدرتی جادویی در داستانش بهره برده است که شما را با دو مولفه روایت مالیخولیایی و جادو سرگرم کند. به هر صورت، رمان اقیانوس در انتهای جاده، یک داستان صمیمی است که علارغم کوتاه بودن، مدت‌ها شما را به خود مشغول می‌کند.

 

گرد ستاره (Stardust)

بدون اغراق معروف‌ترین و از بهترین کتاب های نیل گیمن که یک افسانه‌ واقعی از یک استاد فولکلور غیر قابل انکار است. این اثر فوق‌العاده علاوه بر رغم‌زدن لحظات شیرین، لحظاتی ماجرایی و بعضا دلهره‌آور نیز به وجود می‌آورد. زمینه‌ اصلی این کتاب، داستانی ماجرایی و عاشقانه است. داستان به این شکل است که تریستان تورن‌ِ جوان که در جستجوی یک ستاره‌ی سقوط کرده در سرزمین پریان است، چیزی بیش از آن‌که انتظارش را داشته به دست می‌آورد. این کتاب، اگر لذت‌بخش‌تر از سایر داستان‌های گیمن نباشد، کم‌تر از آن‌ها هم نیست.

 

هیچ‌کجا (Neverwhere)

این کتاب می‌تواند میان طرفداران این نویسنده بسیار تفرقه‌آور باشد. در واقع گروهی از طرفداران او آن ‌را نسبت به سایر آثار مشابه،‌ ضعیف‌تر می‌دانند. از طرفی برخی دیگر، این اثر را از بهترین کتاب های نیل گیمن معرفی می‌کنند. داستان این کتاب مربوط به ریچارد میو فقیر است که در زیر خیابان‌های شهر لندن، شهری مرموز و جادویی می‌یابد که هیچ‌گاه فکر نمی‌کرد همچنین شهری وجود داشته باشد. این داستان،‌ پیش از آن‌که به رمان تبدیل شود،‌ به صورت فیلمنامه‌ای برای یک سریال تلویزیونی تدوین شد.

 

کتاب گورستان (The graveyard Book)

در کنار هم قرار دادن کودکان در محیط گورستان،‌ موضوعی است که گیمن بیش از یک ‌بار آن ‌را در آثارش مورد استفاده قرار داده است. در این داستان، با موقعیتی نگران‌کننده و در عین حال گرم مواجه هستیم. داستان پسربچه‌ای که پس از قتل والدینش، توسط ارواح و در قبرستان بزرگ می‌شود. با دانستن موضوع این رمان، به نظر نمی‌آید که با یک داستان شیرین و سرگرم‌کننده مواجه باشیم. حتی به نظر می‌آید که این اثر، یک داستان به شدت ترسناک و سیاه باشد. اما حقیقتا این طور نیست و موقعیت‌های بعضا خنده‌دار نیز در بطن داستان شکل می‌گیرد که شما را بیش از آن‌چه فکر کنید سرگرم می‌کند.

 

فال نیک (Good Omens)

خواندن این رمان که حاصل همکاری گیمن و مرحوم تری پراتچت (Terry Pratchett) است، بسیار جذاب و سرگرم‌کننده است. خوی شیطانی پراتچت با نوشته‌های پر سحر و جادوی گیمن منجر به ایجاد اثری شده است که پر از فرشته و دیو و جادوگر است. این داستان با تولد موجودی شیطانی آغاز می‌شود و ترکیب افکار این دو نویسنده موجب شده است که حسی وحشتناک توام با ماجراهایی دوست‌داشتنی در حین رمان شکل گیرد.

 

خدایان آمریکایی (American Gods)

دیگر زمان آن رسیده است که بهترین کتاب های نیل گیمن را معرفی کنیم. رمان «خدایان آمریکایی» در زمره‌ این کتاب‌هاست و در رده‌بندی ما جزء چهارمین کتاب از بهترین کتاب‌های او است. البته رتبه‌بندی کتاب‌های نویسنده‌ای که عادت به نوشتن داستان‌های بسیار خوب دارد کار خطرناکی است: زیرا همه‌ی آثار او نمی‌توانند شماره‌ی یک باشند. این اثر با اسطوره‌شناسی به روشی تازه و جذاب و کاملا غیر منتظره درگیر می‌شود. کاری که گیمن در آن تبحر داشته و بارها و بارها در نوشته‌هایش آن‌را اثبات کرده است.

 

چیزهای شکننده (Fragile Things)

«دود و آینه‌ها» و «هشدار»، دو اثر محبوب از این نویسنده هستند اما بی‌تردید، کتاب «چیزهای شکننده» سنجیده‌ترین و قوی‌ترین اثر نیل گیمن در زمینه‌ مجموعه داستان‌های کوتاه است. داستان «اکتبر در صندلی» که در آن تمام ماه‌های سال در کنار هم جمع شده‌اند تا داستانی در یک شب سرد پائیزی شکل گیرد،‌ به دقت و با حوصله روایت شده است. همچنین «حقایق در مورد عزیمت خانم فینچ»،‌ یک داستان رازآلود تمام عیار را نشان می‌دهد که پر از اتفاقات عجیب و غریب است.

 

کورالاین (Coraline)

از هر نظر، داستان کورالاین یک اثر کلاسیک نوجوانانه و هم رده‌ کتاب‌هایی مانند «قلعه‌ی متحرک» هاول یا «چین و چروک در زمان»‌ است. در این رمان نیز همانند سایر آثار گیمن،‌ مضامینی از قبیل دنیاهای موازی و یا یک دنیای مخفی در کنار این دنیا استفاده شده است. البته در این رمان، این مضامین بی‌ هیچ پروایی با دیدی جدید و منحصر‌به‌فرد روایت شده است. داستان این رمان به این شکل است که کورالاین در دنیایی دیگر،‌ پدر و مادر دیگری دارد که تفاوت‌هایی با پدر و مادر اصلی‌اش دارند. ناگفته نماند که در آن دنیا، مادر دیگر کورالاین یکی از شرورترین‌ آدم‌هاست.

 

مرد شنی (Sandman)

گیمن رمان‌های برجسته‌ زیادی را نگاشته است و می‌توان بحث و جدل‌های زیادی برای انتخاب بهترین رمان او داشت. اما اگر بخواهیم اثری را که در نسل‌های بعدی نیز برای او به یادگار می‌ماند را مورد اشاره قرار دهیم، باید رمان گرافیکی مرد شنی را در نظر بگیریم. «مرد شنی»‌، بی‌شک از بهترین کتاب های نیل گیمن است. این اثر حماسی که شامل داستان موجودات فناناپذیر،‌خدایان، هیولاها و موجودات افسانه‌ای مخصوص گیمن است ما را مدت‌ها در این فضا غوطه‌ور می‌کند. شاید اغراق نباشد که بهترین کتاب نیل گیمن را کتاب مرد شنی بدانیم. نکته جالب توجه دیگر این است که به تازگی به لطف قرنطینه خانگی، نوشتن فیلم نامه سریال مردشنی به پایان رسیده است و سریال مرد شنی قرار است توسط شرکت نتفلیکس ساخته شود.