نقد و بررسی انیمه سینمایی جوجوتسو کایسن 0

انیمه سینمایی جوجوتسو کایسن 0 (Jujutsu Kaisen 0) اقتباسی براساس مانگای Jujutsu Kaisen 0 و پیش‌درآمد سری محبوب جوجوتسو کایسن اثر گگه آکوتامی (Gege Akutami) است. این انیمه سینمایی، هشتمین سینمایی پرفروش سال 2021 در سینماهای ژاپن و چهاردهمین سینمایی پرفروش باکس آفیس ژاپن به صورت کلی است. البته رتبه این انیمه با اکران انیمه سینمایی جدید وان پیس به جایگاه پانزدهم رسید. در این مقاله به نقد و بررسی انیمه سینمایی جوجوتسو کایسن 0 خواهیم پرداخت.

جوجوتسو کایسن یک سری مانگای محبوب شونن در ژانر فانتزی و اکشن است که از سال 2018 توسط گگه آکوتامی نوشته و طراحی می‌شود. این سری هم در ژاپن و هم در خارج از آن به موفقیت زیادی رسیده و جوایز بسیاری را کسب کرده است. انیمه سینمایی مورد بحث در این مقاله، براساس مانگای تک‌جلدی 0 که پیش‌درآمدی برای این سری محسوب می‌شود، ساخته شده است.

شایان ذکر است که آکوتامی در ابتدا جوجوتسو کایسن 0 را نوشته است. شخصیت اصلی داستان اولیه او، یوتا اوکوتسو است و مانگا داستان زندگی او و تبدیل شدنش به یک جادوگر جوجوتسو را روایت می‌کند. پس از موفقیت این داستان، آکوتامی داستان دنباله‌دار جوجوتسو کایسن را که از نظر زمانی جلوتر از 0 است، شروع می‌کند و شخصیت اصلی را تغییر و جهان آن را گسترش می‌دهد. در ادامه به بررسی ابعاد مختلف این انیمه خواهیم پرداخت.

داستان انیمه جوجوتسو کایسن 0

همان‌طور که می‌دانید، فصل اول انیمه جوجوتسو کایسن، پیش از سینمایی 0 پخش شده اما 0 پیش‌درآمد سری اصلی است. اول از همه باید درباره انتخاب سانگهو پارک کارگردان سری انیمه، سخن بگوییم. گویا او در ابتدا تصمیم داشته است در سه قسمت اول سری تلویزیونی به یوجی ایتادوری (پروتاگونیست سری اصلی) بپردازد و سپس داستان یوتا را بازگو کند؛ انتخابی که احتمالا ریتم کلی داستان را برهم می‌زد. انتخاب فرمت سینمایی برای اقتباس این پیش‌درآمد، که به دلیل ماهیت مانگا یک داستان کامل است، انتخابی هوشمندانه بوده.

پس از موفقیت شگفت‌انگیز انیمه سینمایی شیطان کش: قطار بی نهایت در گیشه که تبدیل به پرفروش‌ترین فیلم ژاپنی در تاریخ شد، علاقه استودیوها به ساخت انیمه‌های سینمایی برای سری‌های تلویزیونی بیشتر شد. در مورد سری شیطان کش، سینمایی آن ادامه فصل اولش است که قاعدتا بیشتر مناسب کسانی بود که فصل اول را تماشا کرده بودند، اما جوجوتسو کایسن 0 به دلیل روایت کردن داستانی مستقل، انتخاب بسیار مناسبی برای انتشار به صورت انیمه سینمایی بوده است.

داستان سینمایی 0 به گونه‌ای است که اگر سری اصلی را ندیده باشید هم تا حد زیادی داستانش را درک خواهید کرد و از آن لذت خواهید برد. البته که اگر مثل من از طرفداران سری باشید، این لذت چندبرابر خواهد شد. اما مساله ذکرشده قطعا باعث رفتن افراد بیشتری به سینماها شده است؛ شاید کسانی که خیلی انیمه نمی‌بینند هم این سینمایی را تماشا کنند و از آن خوششان هم بیاید. بنابراین یکی از نکات مثبت این سینمایی، مناسب بودن برای ورود طرفداران تازه‌وارد به سری و رضایت‌بخشی برای طرفداران قدیمی سری است؛ در واقع هر دو گروه می‌توانند از این سینمایی لذت ببرند.

دلیل نکته بالا را می‌توان به سرراست بودن و دردسترس بودن داستان جوجوتسو کایسن 0 نیز نسبت داد. داستان سینمایی جوجوتسو کایسن 0، روندی قابل پیش‌بینی و حتی کمی کلیشه‌ای دارد. پروتاگونیست داستان پسری خوش‌قلب، معصوم و دارای اعتمادبه‌نفس کم است که گذشته تراژیکی دارد و شخص مهمی در زندگی‌اش را از دست داده است؛ آن شخصیت هم کسی نیست جز دختر موردعلاقه‌اش، ریکا. البته که این پسر کمی گوشه‌گیر می‌شود و در مدرسه هم قلدرها او را آزار و اذیت می‌کنند. ریکا هم که به شکل یک نفرین، همراه همیشگی یوتا از زمان مرگش شده است، به نجات این پسر می‌آید و یوتا هم دوست ندارد ریکا به کسی آسیب بزند.

ساتورو گوجوی دوست‌داشتنی با دیدن قدرت یوتا، او را به مدرسه مخصوص جوجوتسو می‌آورد و حالا یوتا فرصت این را پیدا می‌کند که راز پشت اتفاقاتی که برایش افتاده است را کشف کند، دوستان جدیدی پیدا کند و از همه مهم‌تر، هدفش در زندگی را دریابد. با خواندن این خلاصه کوتاه متوجه می‌شویم که داستان این انیمه از جنس داستان‌های معمول شوننی است که قبلا نظیرش را خوانده یا تماشا کرده‌ایم.

به نظر من این سرراست بودن و استفاده از فرمول همیشگی آثار شونن مانند شمشیری دولبه عمل می‌کند و اگر داستان به صورت ماهرانه‌ و نوآورانه‌ای ساختار نیابد، در خطر کلیشه‌ای شدن قرار می‌گیرد. در ابتدا باید به مواردی اشاره کنیم که داستان جوجوتسو کایسن 0 در آن‌ها خوب عمل کرده است.

این انیمه سینمایی دنیای جوجوتسو را که در فصل اول با آن آشنا شدیم، گسترش و اطلاعات بیشتری درباره عناصر این دنیا، سیستم قدرتی‌اش، مدرسه جوجوتسو و روابط شخصیت‌ها و گذشته‌شان ارائه می‌دهد. شاید مهم‌ترین شخصیتی که در این سینمایی بیشتر با او آشنا می‌شویم، آنتاگونیست اصلی آن، یعنی گتو باشد. گتو در فصل اول حضور دارد، اما شخصیت او در هاله‌ای از ابهام قرار دارد و ما دقیقا دلیل اعمالش را متوجه نمی‌شویم.

در این سینمایی با شخصیت گتو بیشتر آشنا می‌شویم و البته فصل دوم و آرک «گذشته گوجو» داستان او را به صورت کامل‌تری بیان خواهد کرد. توجه به این نکته که آکوتامی در ابتدا جوجوتسو کایسن 0 را به عنوان داستانی مستقل نوشته و پس از آن دوباره تمام این وقایع و شخصیت‌ها را به هم متصل و دنیای جدید جوجوتسو کایسن را خلق کرده، بسیار جالب است و مهارت او را در نویسندگی می‌رساند. البته این نکته خیلی به خود انیمه سینمایی ربطی ندارد و تنها درباره منبع اقتباس آن است.

با وجود نکات قوت ذکرشده درباره انیمه سینمایی جوجوتسو کایسن 0، این اثر روندی کلیشه‌ای دارد و نمی‌توان منکر قابل پیش‌بینی بودن آن شد. با وجود سرراست بودن و قابل دسترس بودن داستان، آن کاملا مطابق با تروپ‌های شونن ذکرشده عمل می‌کند و نه پیچش غافل‌گیرکننده‌ای دارد و نه سعی می‌کند هنجارشکنی کند. این نقطه ضعف را مخصوصا درباره انیمه سینمایی این سری بیان داشتیم، زیرا درباره سری به صورت کلی صادق نیست.

یک نکته منفی دیگر، تکرار مکررات در این انیمه سینمایی است. اگر فصل اول را تماشا کرده باشید، بخشی از اطلاعات بیان‌شده در این سینمایی برای شما تکراری خواهد بود. البته درک دلیل این مساله به یکی از نکاتی که پیش‌تر ذکر کردیم، برمی‌گردد؛ این‌گونه کسی که هیچ آشنایی با دنیای Jujutsu Kaisen ندارد هم می‌تواند این سینمایی را بدون داشتن پیش‌زمینه‌ای تماشا کند.

نکته شایان ذکر دیگر این است که اگر این سینمایی را تماشا نکنید هم می‌توانید به تماشای ادامه داستان در فصل دو بنشینید. به نظر من اتفاقات این سینمایی برای فهم کلی داستان ضروری نیستند، اما این سینمایی مطمئنا باعث درک بهتر مخاطب از فصل اول و مخصوصا شخصیت‌ها می‌شود.

بعد عاشقانه این داستان هم شایسته تقدیر است. شاید در داستانی اکشن‌محور انتظار پیرنگ فرعی عاشقانه‌ای را نداشته باشیم، اما رابطه یوتا و ریکا چاشنی احساسی مناسبی را به داستان اضافه کرده است. رابطه معصومانه این دو شخصیت که بخش مهمی از شخصیت‌پردازی یوتا را تشکیل می‌دهد، از نظر احساسی ما را متاثر می‌کند و علاقه‌مان را به شخصیت اصلی بیشتر می‌کند.

همان‌طور که از یک اثر شونن انتظار می‌رود، این انیمه سعی می‌کند صحنه‌های جدی داستان را به وسیله لحظات طنزش تلطیف کند. به عنوان یک مخاطب بزرگسال، گاهی این لحظات طنز در انیمه‌های شونن برای من بسیار نابه‌جا به نظر می‌رسند. برای مثال در میان شونن‌های جدیدتر، دل خوشی از طنز سری شیطان کش ندارم و آن را کمی کودکانه می‌دانم، مخصوصا در سینمایی‌اش. اما طنز جوجوتسو کایسن (چه در فصل اول و چه در انیمه سینمایی آن) به‌جا است و در نقاط مناسبی از داستان قرار گرفته؛ این طنز به گونه‌ای نیست که در نقطه دراماتیک داستان آورده شود و بخواهد از اثر آن بکاهد.

در آخر باید از یک نکته منفی بگویم که شخصا با آن مشکلی ندارم، اما کاملا کسانی که با آن مشکل دارند را درک می‌کنم. این نکته به عادت آکوتامی برای توضیح دادن بیش از حد تکنیک‌ها برمی‌گردد که در مانگا بیشتر به چشم می‌خورد. آکوتامی عادت خاصی به توضیحات بیش از اندازه دارد که گاهی صفحات مانگا را پر می‌کنند. در صورتی که می‌دانیم شرح یک دنیای فانتزی و سیستم قدرتی آن می‌تواند «نشان داده شود» و لزوما نیازی به کلمات نیست.

این مشکل به انیمه تلویزیونی و سینمایی هم رخنه پیدا کرده است، گرچه کمتر در آن حس می‌شود. دنیای نفرین‌ها و مخصوصا تکنیک‌های برخی از شخصیت‌های این سری کمی پیچیده هستند و این توضیحات برای فهم مخاطب ضرورت دارند. اما آثار دیگری وجود دارند که با مهارت زیاد و پرهیز از پرگویی، دنیای پیچیده خود را به مخاطب نشان می‌دهند. البته خود آکوتامی با شوخ‌طبعی خاصش، کاملا به این مساله واقف است و در پایان فصول مانگا به شوخی بیان دارد که چرا باید تکنیکی بنویسد که یک صفحه نیاز به توضیح داشته باشد!

شخصیت‌پردازی انیمه جوجوتسو کایسن 0

درباره شخصیت‌پردازی این انیمه سینمایی، باید از پروتاگونیست داستان شروع کنیم. نکات ضعفی که درباره کلیشه‌ای بودن داستان و پیروی بیش از حد از تروپ‌های شونن در بالا بیان شد را می‌توان به صورت اختصاصی در شخصیت اصلی داستان مشاهده کرد. یوتا بک‌استوری و روند رشد شخصیتی کلیشه‌ای دارد: گذشته تلخ، از دست دادن شخصی مهم در کودکی، مورد آزار و اذیت قرار گرفتن، رفتن به مکانی که در آن بتواند از قدرت خود استفاده درستی بکند، پیدا کردن دوستانی واقعی و در نهایت کشف قدرت عظیم نهفته خود.

اگر همه این موارد به درستی پرداخت شوند، می‌توانند داستانی قابل قبول را بسازند و در مورد جوجوتسو کایسن هم همین‌طور است؛ یعنی این کلیشه‌ای بودن از دوست داشتنی بودن و درک شخصیت اصلی کم نمی‌کند. مساله اصلی که شخصا از تماشایش در داستان‌ها خسته شده‌ام، این است که یوتا نیز مانند بسیاری دیگر از شخصیت‌ها، تنها زمانی قدرت واقعی خود را نشان می‌دهد که دوستان خود را در خطر مرگ می‌بیند؛ اما او زمانی که آنتاگونیست داستان انسان‌های بیگناه شهر را تهدید به مرگ می‌کند، خیلی خمی به ابرویش نمی‌آورد! کلیشه‌ای بودن شخصیت اصلی در نقطه اوج داستان کمی آزاردهنده است.

نکته بعدی شاید یک اظهارنظر سلیقه‌ای باشد، اما تصمیم آکوتامی در تغییر شخصیت اصلی از یوتا به یوجی انتخاب خوبی بوده است. یوتا به عنوان شخصیتی فرعی در داستان اصلی خیلی بهتر عمل می‌کند تا شخصیتی اصلی، چون او از آن شخصیت‌هایی است که خیلی زیاد در انیمه‌ها می‌بینیم. یوتا ما را کمی به یاد شینجی ایکاری از سری نئون جنسیس اونگلیون می‌اندازد و این فقط به دلیل اشتراک این دو شخصیت در صداپیشه‌شان نیست. اما با وجود تمام موارد بالا، بازهم یوتا شخصیتی دوست‌داشتنی است و تماشای گذشته و رشد شخصیتی‌اش خالی از لطف نیست.

این انیمه سینمایی در پرداختن به شخصیت‌های فرعی که در سری اصلی هم حضور دارند، موفق عمل کرده است. از میان دانش‌آموزان مدرسه جوجوتسو، به درک خیلی بهتری از شخصیت توگه اینوماکی می‌رسیم و به ماکی و پاندا نیز تا حدودی پرداخته می‌شود. اما شخصیت موردعلاقه من و شخصیتی که به بهترین شکل به او پرداخته شده است، کسی نیست جز گتو، یعنی آنتاگونیست اصلی سینمایی. گتو نقش مهمی در داستان اصلی نیز دارد، اما او آنتاگونیست اصلی نیست. در این انیمه، او را در زمانی می‌بینیم که دیگر به راه نادرست کشیده شده و رابطه او و گوجو نیز به خوبی به تصویر کشیده است؛ رابطه‌ای که در داستان اصلی نیز اهمیت بسیاری دارد و از بخش‌های جذاب داستان اصلی است.

صدا، موسیقی و جلوه‌های بصری Jujutsu Kaisen 0

این بخش را با نکته‌ای منفی شروع می‌کنیم. با وجود تبحر زیاد مگومی اوگاتا در صداپیشگی به صورت کلی و اجرای عالی او در نقش یوتا، صدای او انتخاب خیلی مناسبی برای این شخصیت به نظر نمی‌رسد. اگر مانگای جوجوتسو کایسن 0 را پیش از تماشای اقتباس سینمایی‌اش خوانده باشید، احتمالا شما نیز صدای متفاوتی را برای این شخصیت در ذهن خود متصور شده بودید. البته این مساله به هیچ‌وجه از هنر خانم اوگاتا در اجرای نقش این پسر خجالتی و به تصویر کشیدن طیف گسترده احساساتش کم نمی‌کند. صداپیشگان دیگر سری نیز همانند فصل اول انیمه، در اجرای نقش شخصیت‌های داستان عملکرد مناسبی دارند.

موسیقی متن انیمه سینمایی نیز به خوبی به وظیفه خود عمل می‌کند. آن در مواقعی که باید هیجان کافی به نبردها تزریق می‌کند و در لحظات آرام‌تر هم ما را متاثر می‌سازد. آهنگ «Greatest Strength» که در ابتدای سینمایی و با معرفی شخصیت یوتا پخش می‌شود، آهنگی به‌یادماندنی است که شاید پس از تماشای سینمایی باز به سراغش بروید و گوشش بدهید، اما آهنگ‌های دیگر آن‌چنان به‌یادماندنی نیستند. آهنگ‌های اوپنینگ و اندینگ سینمایی نیز که هر دو توسط King Gnu اجرا شده‌اند، آهنگ‌های درخور و مناسبی هستند، اما شاید به اندازه اوپنینگ و اندینگ‌های فصل اول به‌یادماندنی نباشند.

بخش جلوه‌های بصری از نقاط قوت این انیمه سینمایی است؛ مساله‌ای که با توجه به آثار سال‌های اخیر استودیوی MAPPA خیلی جای تعجبی باقی نمی‌گذارد. فصل اول انیمه Jujutsu Kaisen از نظر بصری اثری عالی است که انیمیشنی تماشایی، روان و هنرمندانه را به مخاطبان سری ارائه داده. انیمه سینمایی این سری هم مخاطبان را در این زمینه مایوس نکرده است، چون اصولا اثری سینمایی بودجه بالاتری هم خواهد داشت.

نبردهای انیمه Jujutsu Kaisen 0 روان و بی‌نقص انیمیت شده‌اند و با کوریوگرافی ماهرانه و زوایای دوربین متنوع، نبردهایی هیجان‌انگیز و نفس‌گیر را رقم زده‌اند. اوج مهارت این استودیو و دست‌اندرکاران بخش انیمیشن در نبرد نهایی شخصیت اصلی با آنتاگونیست داستان خود را نشان می‌دهد که نبردی بسیار دیدنی است. این انیمه در صحنه‌های آرام‌تر و انیمیشن خود شخصیت‌ها و طراحی آن‌ها نیز بی‌نظیر عمل کرده است. پس‌زمینه‌های سینمایی جوجوتسو کایسن 0 نیز با جزییات زیادی طراحی شده‌اند. می‌توان گفت که از نظر بصری این انیمه سینمایی اثری چشم‌نواز است و مهارت استودیو و دست‌اندرکاران اثر را به مخاطب نشان می‌دهد.

کلام آخر | آیا این انیمه سینمایی اقتباس شایسته‌ای از مانگای Jujutsu Kaisen 0 است؟

سینمایی جوجوتسو کایسن 0 از نظر سرعت پیش‌روی داستان، به خوبی توانسته است این مانگای 4 فصلی را به صورت انیمه‌ای سینمایی دربیاورد. نیم ساعت ابتدایی داستان کمی کندتر از بقیه سینمایی به نظر می‌رسد، اما برای معرفی شخصیت‌ها و دنیای جوجوتسو نیاز به یک سری مقدمه‌چینی است. در اواخر سینمایی، سرعت داستان بیشتر می‌شود و هیجان و صحنه‌های نبرد بیشتری را مشاهده می‌کنیم. خلاصه که، انیمه ساختاری سرراست و ساده همراه با مقدمه‌چینی، کشمکش و نتیجه قابل‌قبولی را داراست و مخاطب در پایان انیمه احساس رضایت را تجربه می‌کند.

انیمه سینمایی جوجوتسو کایسن 0 اقتباسی وفادار به مانگای 0 است و تنها در نقاطی مناسب برای بهبود تجربه مخاطب و تحکیم ارتباطش با سری اصلی، صحنه‌هایی به انیمه اضافه شده‌اند. برای مثال، در نبرد پایانی انیمه شخصیت‌هایی مانند نانامی، تودو و دیگران به نبرد اضافه شده‌اند که حضورشان طرفداران قدیمی را هیجان‌زده می‌کند.

با توجه به تمام نکات بیان‌شده، این انیمه سینمایی اقتباس موفق و شایسته‌ای براساس مانگای 0 است که تماشایش برای همه تجربه‌ای سرگرم‌کننده خواهد بود.

بیشتر بخوانید:

• بهترین انیمیشن های 2022 | 20 انیمیشن برتر سال 2022
• بهترین انیمه های اکشن | 20 انیمه اکشن برتر تاریخ
• بهترین انیمه‌ های سینمایی تاریخ | لیست 20 انیمه سینمایی تماشایی و برتر تاریخ
• نقد فصل دوم انیمه جوجوتسو کایسن