با این که مدت زمان زیادی از برگزاری سی و نهمین جشنوارهی تئاتر فجر نگذشته، بخش خیابانی جشنواره تئاتر فجر تاثیرگذارترین بخش بود. چراکه با وجود دست به دست هم دادن شرایط کووید ۱۹ و شیوهی برگزاری جشنواره تئاتر فجر، تئاترهای خیابانی جانی دوباره گرفت. در این متن به بررسی تئاترهایی که در ایام جشنواره اجرا شد میپردازیم. با پی اس ارنا همراه باشید.
تئاترهای خیابانی جشنوارهی تئاتر فجر
جشنوارهی تئاتر فجر امسال با چالشها و محدودیتهای کرونا روبهرو بود. با این وجود بخشهای متنوع دیگری به آن اضافه شد و تجربهی آنلاین برگزار شدن این جشنواره نیز بر تجربیات جدید دوران قرنطینه و تماشاگران افزود. تئاتر فجر امسال دارای تنوع زیادی در اجراها و بخشهای مختلف بود اما در بخش خیابانی محدودیتهای خاصی اعمال نشده و از کل کشور ۲۵ اثر از شهرهای مختلف راه یافتند و در این بخش فعالیت کردند. مکانهای عمدهی اجراهای خیابانی جشنواره تئاتر فجر امسال، محوطه تالار وحدت و مرکز خرید ایرانمال و محوطه ایستگاه مترو میدان ولیعصر (عج) بود.
سامان خلیلیان به عنوان مدیر و بهمن صادق حسنی، سیروس همتی و الهه پورجمشید به عنوان اعضای هیات انتخاب نمایشهای خیابانی، سی و نهمین جشنواره تئاتر فجر را همراهی کردند. تئاتر فجر امسال با دبیری حسین مسافرآستانه ۱۱ تا ۲۱ بهمن ۹۹ در تهران برگزار شد. حدود ۳۰ اجرا در مکانهای مختلف به نمایش در آمد که به اختصار به آنها میپردازیم.
لبخند با طعم ماسک
این نمایش با توجه به شرایط کرونا در تئاتر فجر اجرا شد و نمایندهی تئاتر استان نیشابور بود که با نویسندگی و کارگردانی هنرمند نام آشنای تئاتر، محسن مسعودی در محوطهی آبنمای بازار بزرگ ایرانمال اجرا شد. این نمایش ۲۵ دقیقهای سعی بر فرهنگسازی و مشکلاتی که از عدم رعایت کردن موارد بهداشتی به وجود میآید را موضوع کار خود قرار داده که به صورت موزیکال و فانتزی طراحی شده است. این اجرا نشان دهندهی رقابت تیم کرونا و کادر درمان بود.
حباب زیر آب
این نمایش در سه اپیزود آب، خاک و خون به مدت ۲۵ دقیقه در جشنوارهی تئاتر فجر اجرا شد. حباب زیر آب به کارگردانی جلال حسنوند و علی شمس و نویسندگی جلال حسنوند با تیمی اصفهانی در محوطه مقابل تالار وحدت به نمایش درآمد. موضوع این اجرا حول محور شهادت غواصان در عملیات کربلای ۴ جنگ تحمیلی ایران و عراق است که چالشهای اجتماعی تامل برانگیزی را بیان میکرد.
حس…!
حِس؛ تئاتری فیزیکال و مبتنی بر بدن و موزیک است به کارگردانی و نویسندگی علی کشاورزی از نظرآباد البرز که در جشنواره تئاتر فجر روی صحنه رفت.
این نمایش دیالوگ ندارد و به شیوهی پرفورمنسآرت اجرا شد که به صورت اپیزودی است و هر اپیزود به یک موضوع میپردازد. موضوعاتی از اتفاقات روزمره در جامعه که در پنج اپیزود اشارهای مستقیم به جنگ، روشنگری، آزادی، آزاداندیشی و… دارد.
اولین اپیزود نگاهی جهانی به جنگ دارد. اپیزود دوم اشاره دارد به روشنفکرانی که به خاطر اعتراضاتشان همیشه در حصر هستند. پارت بعدی در مورد زنان و اشاره به جایگاه زنان در جامعه دارد و در بخش بعدی نگاهی به فقر اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی و تمام مسائلی که در جامعه امروز ماست میاندازد. با توجه به اینکه در هر دورهای شخصیت سیاهی وجود دارد و سپس یک نجات دهنده میآید در پایان اجرا المانی از پاکی و امید میبینیم.
علی کشاورزی که تا کنون او را با نمایشهای مذهبیاش میشناختیم یکی از هنرمندان فعال عرصه کارگردانی، نویسندگی و بازیگری تئاتر در نظرآباد است که تاکنون بیش از ۱۵ نمایش تاریخی-مذهبی در استانها و شهرهای مختلف به نمایش گذاشته است. اما این بار با تم اجتماعی نمایشش به سی و نهمین جشنوارهی تئاتر فجر راه یافت. این اجرا به مدت ۲۵دقیقه در روز دوم جشنواره در محوطه بازار بزرگ ایران مال به نمایش درآمد.
لال بهیگ
این اجرا در روز دوم جشنواره تئاتر فجر به کارگردانی و نویسندگی علی قاضی با تیمی از شهرستان مسجد سلیمان اهواز ابتدا در محوطه مقابل تالار وحدت و در اجرای دوم در محوطه آبنمای بازار بزرگ ایرانمال به مدت ۲۰ دقیقه به نمایش درآمد.
بهیگ در زبان بختیاری به معنای عروس است و عروسکهایی با همین نام با استفاده آیینی برای زنان نابارور وجود دارد که با موسیقی خاصی این عروسکها را به صحنی دخیل میبندند و برای باروری دعا میکنند.
ترجمهی نام این نمایش عروس خاموش میشود و اشاره به همین عروسکها دارد. در واقع این عروسک آمال و آرزوهای این دختران و زنان است که به شکل نمایش آیینی و سنتی با حرکات و موسیقی فولکلور بختیاری به شادی و پایکوبی میپردازد و سعی در احیای آیینهای قدیمی دارد.
هیچ کس همچون تو مرد میدان نیست
این اجرا که نماینده تئاتر آبادان در جشنوارهی تئاتر فجر است، در روز دوم جشنواره به کارگردانی و نویسندگی بهنام کاوه در مدت ۲۰ دقیقه ابتدا در پهنه رودکی، مقابل تالار وحدت و در نوبت دوم در ایوان انتظار مترو میدان ولی عصر (عج) اجرا شد.
این نمایش بر اساس اتفاقاتی واقعی که برای خود کارگردان افتاده نوشته شده است. نمایش خیابانی هیچ کس همچون تو مرد میدان نیست، برشی کوتاه از زندگی سردار بزرگ اسلام سپهبد شهید حاج قاسم سلیمانی در کمک به بحران سیل در جنوب غرب کشور را روایت میکند.
این نمایش خیابانی، تنها نمایندهی جنوب غرب کشور و خصوصا شهر آبادان است که به عنوان یکی از ۱۲ اثر راه یافته به بخش ویژه سرباز انقلاب نمایشهای خیابانی سی و نهمین جشنواره تئاتر فجر پذیرفته شده است.
همیلو
نمایش همیلو به کارگردانی هیام احمدی و نویسندگی فرامرز غلامیان در روز سوم جشنوارهی تئاتر فجر در دو نوبت مقابل تالار وحدت و محوطه آبنمای بازار بزرگ ایرانمال به نمایش درآمد که کاری از تئاتر شاهینشهر اصفهان است به مدت ۳۰ دقیقه.
این نمایش سعی در روایت اتفاقات جنگ و به تصویر کشیدن تلخیها، رنجها و ناکامیهای آن دوران دارد که با استفاده از موسیقی فولکلور جنوبی در تلاش برای به وجود آوردن فضای آن دوران است.
اوراقچی
این اجرا به کارگردانی مالک آبسالان در روز چهارم جشنوارهی تئاتر فجر به نمایندگی از شهرستان دهلران در دو نوبت، ابتدا در مقابل پهنه رودکی مقابل تالار وحدت و در نوبت دوم در محوطه آبنمای بازار بزرگ ایرانمال به نمایش درآمد.
موضوع این نمایش به طور غیرمستقیم از افتتاح یک پروژه در آبادان پردهبرداری میکند. فردی مسئول افتتاحیه را به هم میزند و با یک وسیله قدیمی که یک دوچرخه است سعی در توضیح این مسئله دارد که این وسیله قدیمی یک دوچرخه ساده نیست و ارزش زیادی دارد. وقتی که داستان زندگی خودش را تعریف میکند مسئول افتتاحیه پی میبرد که او همان دریاقلی سورانی است که در نجات آبادان نقش مهمی داشته و نامش در بین قهرمانان دفاع مقدس ثبت شده است.
او پهلوان اکبره
او پهلوان اکبره به کارگردانی مصطفی دهشت و نویسندگی افشین سلطانی در نخستین روز از سی و نهمین جشنواره تئاتر فجر در مقابل تالار رودکی و ایوان انتظار مترو میدان ولیعصر (عج) اجرا شد و به بخش تازه جشنواره به نام سرباز انقلاب راه یافت.
در جشنوارههای مقاومت و سردار آسمانی هم اجرا و به عنوان یکی از ۱۰ نمایش اول معرفی شد. کارگردان این نمایش علت موفقیت و ورود خود را به جشنوارههای مختلف خصوصا جشنوارهی تئاتر فجر این میداند که از موضوعی بهره گرفته که کمتر منبعی به آن پرداخته است.
این نمایش هم شرح زندگی و پهلوانیهای سردار قاسم سلیمانی است که به زبان آرکاییک (کهن) نوشته شده است. داستان نمایش روایت کننده یک قهرمان بینالنهرینی در عصر حاضر است که شیفتهی سردار سلیمانی میشود و همین نکته باعث میشود سردار سلیمانی تاثیر عمیقی روی این قهرمان بگذارد و شاگرد او شود.
همچنین این تئتار در اجرا از المانهای تئاتر ایرانی و اجراهای سنتی ایران مثل نقالی و پردهخوانی و موسیقی اصیل ایران استفاده کرده که با حرکات مدرن ترکیب و اجرا میشود. در نهایت به فضاسازی جدیدی منجر میشود که این طراحی مدرن توسط چند طراح بازی انجام شده و به ویژگیهای اسطورهای و پهلوانی میپردازد. ویژگیهایی که خود را به ایران محدود نکرده و پهلوان را بینالنهرینی معرفی میکند و از اساطیر خاورمیانه مانند گیل گمش و انکیدو نام میبرد. در آخر سردار سلیمانی را به عنوان نمونهای از یک پهلوان معاصر معرفی میکند.
مجلس حماسه خوانی نفر ششم
این نمایش به کارگردانی حسین برفینژاد و نویسندگی امیر وهقانی در نخستین روز از سی و نهمین جشنواره بینالمللی تئاتر فجر و نخستین اجرا از جشنواره اجرا شد که به نوعی افتتاحیه محسوب میشود. این نمایش در دو سانس، ابتدا در روز اول و اجرای بعدی در روز دوم در پهنه رودکی مقابل تالار وحدت اجرا رفت.
موضوع نمایش دربارهی خاطرات فردی است که از اسیران جنگ تحمیلی ایران و عراق بود و زمانی که به ایران بازگشت به دلیل خاطرات تلخی که از شهادت پسرش در زمان جنگ دارد، نمیتواند به پیش خانوادهی خود بازگردد و به همین دلیل به نقالی روی قبر شهدا روی میآورد. این نمایش به مدت ۳۰ دقیقه از شهر تهران اجرا شد.
سرباز سردار
این نمایش نیز در ایوان انتظار مترو میدان ولی عصر (عج) پهنه رودکی در دو نوبت در روز سوم جشنواره تئاتر فجر اجرا رفت. که در بخش تازهی جشنوارهی امسال به نام سرباز انقلاب نیز راه یافت. این بخش به سردار سلیمانی اختصاص دارد و دربین اجراها بیش از ۱۰ نمایش در این بخش قرار گرفتند. «سامان خلیلیان» مدیر و «توحید معصومی»، «سعید خیرالهی» و «محمد لارتی» به عنوان اعضای هیات انتخاب بخش ویژه «سرباز انقلاب»، سی و نهمین جشنواره تئاتر فجر را همراهی میکنند. سرباز سردار به کارگردانی امین پورمند و نویسندگی مرتضی شاهکرم از شهرستان ساری به شرح کارها و زندگی سردار سلیمانی پرداخته است.
